آیا آب مایع است؟! و آیا زمین گرد است؟! (۱۷۵-۰۰۸)

آیا آب مایع است؟! چگونه می توان به این پرسش پاسخ داد. فرض کنید که من در جواب این پرسش، گزاره ای ترکیبی را ارایه دهم. بلی! آب مایع است. ولی اگر کسی از من اثبات این گزاره را طلب کند، آنگاه اثبات این مسئله به کدامین طریق ممکن رقم خواهد خورد؟! شاید شما بگوئید که گزاره ی مزبور در حوزه ی بدیهیات مُسَلَّم بوده و بدیهیات نیز بی نیاز از اثبات هستند. این مسئله اگرچه درست است اما حقیقتا در جای نادرستی مطرح گشته است.

بدیهیات تحلیلی (منطقی – ریاضیاتی) بی نیاز از اثبات هستند و این مسئله ربط چندانی به بدیهیات ترکیبی ندارد. اثبات گزاره ی ترکیبی فوق که شاید بتوان آن را یک بدیهی ترکیبی نامید در گرو یک سری قرارداد معناشناختی در ساحت ادبیات گفتمان های علمی است: اینکه ما بشکل تجربی آب را چنین و چنان احساس نموده و پی به کیفیتی از آن برده و سپس آن کیفیت احساسی مربوطه را با یک لغت نامیده ایم که آن لغت مزبور در اینجا “مایع” است.

اگر همین فردا ما تصمیم بگیریم که معانی واژگان مایع و جامد را با هم عوض کنیم، آنگاه گزاره ی “آب جامد است” در آن جهان گفتمانی، گزاره ای صحیح خواهد بود و نتیجتا اینکه بدیهیات ترکیبی نیز بی نیاز از اثبات هستند اما به این دلیل که اثباتشان در گرو پایبندی به یک گفتمان قراردادی است.

بر همین مبنا “زمین گرد است” نیز بی نیاز از اثبات است، چون با عکاسی های هوایی شکل آن را دیده ایم و بر روی زمین نیز هر آنچه که شبیه به آن شکل است را گرد می نامیم و این فقط یک قرارداد زبان محور است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *